Books & Bubbles

NOV.2nd Inspiration & Tips

Author

Literair vragenvuur met Jeanette Bisschops

In deze serie probeer ik het dagelijkse literaire landschap in kaart te brengen door de huidige generatie schrijvers, literaire critici en boekenliefhebbers aan de tand te voelen over hun relatie met die eeuwig betoverende en curieuze objecten: boeken. Wat zijn hun lievelingsboeken, gekke leesgewoonten en favoriete boekwinkels? Wat is het meest ontwrichtende of verwarrende boek dat ze ooit hebben gelezen? En met welke grote schrijver zouden ze wel een avondje willen stappen?

Toen ik Jeanette voor het eerst tegen het lijf liep, merkte ik dat ik slachtoffer werd van mijn eigen kortzichtige en bevooroordeelde blik. Op het eerste oog zie je vooral een petite, fragiel en elegant meisje wat rustig tussen de literaire evenementen door dribbelt. Ik had haar daarom onbewust geclassificeerd als een vintage paspop die niet zou misstaan als een stilleven op de set van Downton Abbey. Het moment dat ze echter haar mond opentrok, veranderde de zaak. Het is op zijn minst gezegd typisch dat er in sommige vrouwen in de verste verte geen spoortje Foucauldiaans wantrouwen tegenover het dispositief en machtsstructuren te bekennen is, terwijl er in andere seksegenoten zoveel eigenzinnigheid lijkt te zijn gepropt als hun ziel maar dragen kan. Zoveel dat het bijna een wonder is dat ze niet onder het gewicht van hun kritische geest zijn bezweken. Jeanette behoort sowieso tot de laatste categorie.

De bescheiden – van oorsprong Limburgse – kracht Jeanette Bisschops is kind van een psychiater en een therapeut, heeft Neuropsychologie in Maastricht gestudeerd, volgt momenteel de master Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en is de evenementenbaas van Das Magazin. Wanneer ik bij de Engelbewaarder binnen stap en haar rustig in een hoekje genesteld zie lezen, word ik bevangen door een intense vreugde en vind ik Jeanette helemaal the bomb. Ik weet niet hoeveel klasse evenementenbazen over het algemeen uitstralen, maar beter dan dit gaat het volgens mij niet worden. Jeanette is beschaafd, rustig, weloverwogen, intelligent, onderzoekend, artistiek, kritisch en nog een hele waslijst met merites die mensen nostalgisch maken naar vervlogen tijden met Audrey Hepburn. S’ marvellous. Maar goed, hier volgen de bespiegelingen:

Wat is het boek dat iedereen beslist gelezen moet hebben voor hij of zij sterft?

“Dat vind ik echt een lastige” [denkt goed na]. “Ik heb veel verschillende boeken gelezen maar er springt er niet echt één uit. Ik kom wel eens mensen tegen die nooit kinderboeken hebben gekregen van hun ouders, dat vind ik erg. Ik heb vrienden van me Roald Dahl gegeven, omdat je zonder kinderboeken zoveel hebt gemist. Het is heerlijk dat je als kind weet dat er andere werelden zijn waarin je kunt verdwijnen. Ik kon hele dagen lezen en las op een andere manier. Als kind heb je nog het magisch denken, waardoor je helemaal in een verhaal op kunt gaan. Wanneer ik nu een kinderboek teruglees heb ik die ervaring niet meer. Ik zou waarschijnlijk boeken van Roald Dahl aanraden, zoals De grote vriendelijke reus (1962) en Daantje de wereldkampioen (1975). Wat ik zo leuk vind aan Daantje de wereldkampioen is dat hij en zijn vader samen in het complot zitten tegen meneer Hazel. Normaal gesproken breken kinderen de regels, maar zijn vader helpt hem om in navolging van zijn opa de grootste fazantenstroper te worden.”

Wat vond je het meest ontwrichtende boek dat je ooit hebt gelezen?

“De Tenth of December (2013) van George Sanders. Het is een ontzettend surrealistische verhalenbundel, je wordt enorm aan het werk gezet als lezer. Zijn verhalen zijn heel donker en futuristisch. Er gebeuren schokkende dingen: er wordt iemand verkracht, iemand ontvoerd en mensen worden opgesloten als proefpersonen voor onderzoek met hormonale drugs om te kijken hoe liefde en lust werken. Een van die proefpersonen pleegt chemisch zelfmoord. Het is heel heftig, maar toch blijft het humoristisch. Aanvankelijk las het als science fiction omdat het zo futuristisch aandoet, maar hij gebruikt wel hedendaagse thema’s zoals het consumentisme en de objectivering van vrouwen, wat het heel realistisch maakt. Daardoor komt het heel hard aan. Je krijgt het idee dat het de toekomst zou kunnen zijn die vlak om de hoek ligt. Ik houd erg van verhalen die een beetje absurd zijn, maar eigenlijk stiekem aandoenlijk. Dat de personages op het eerste oog absurde en aparte gedachtes hebben die bijna iedereen stiekem wel heeft, waardoor ze heel menselijk zijn.”

Welke drie boeken moeten er absoluut mee naar een onbewoond eiland?

“Ik houd van de onschuldige en magische wereld waarin het duidelijk wat goed en kwaad is en vind het heerlijk om voor het slapen een kinderboek te lezen, dus sowieso een boek van Roald Dahl. Ik heb Ulysses (1922) van James Joyce nog altijd op mijn nachtkastje liggen en zie niet in wanneer ik ooit tijd ga hebben om dat te lezen, dus die zal meegaan. En misschien Alleen op een eiland Voor Dummies (nog te verschijnen) anders ben ik waarschijnlijk binnen een dag van dorst en honger omgekomen. Ik heb echt geen survival skills, ik kan nog geen knoop leggen.”

Welk boek is door dik en dun altijd een steun en toeverlaat geweest?

“Ik denk The Picture of Dorian Grey (1890) van Oscar Wilde. Zodra Dorian is geschilderd wordt hij niet meer ouder, alleen het portret wordt ouder. Hij gaat heel losbandig leven. Tot hij het punt bereikt waarop hij iemand vermoordt. Het sprak me enerzijds aan omdat de hedonistische levensstijl van Dorian Grey me aansprak. Als je van goede afkomst was en veel geld had, kon je reizen, de hele dag een beetje lezen, er als kunstenaar bij werken en ‘s avonds eten met vrienden. Die lords en dichters hadden een ontspannen levensstijl waarin ze zich alleen maar bezig hoefden te houden met zichzelf ontplooien, dat sprak me aan. Anderzijds wordt het aanvaarden van de vergankelijkheid van schoonheid en van het leven, heel raak beschreven. Ik denk dat dit verlangen naar een onophoudelijke jeugd een verlangen is bij mij. Ik zag er vroeger veel jonger uit dan ik was (werd vaak tien jaar jonger geschat) en had het gevoel de eeuwige jeugd te hebben. Maar het boek heeft me geholpen met de verwerking van het feit dat er uiteindelijk geen ontkomen aan is. Het is blijkbaar een universele worsteling die we willen ontwijken, tot het gevreesde moment dat je gaat aftakelen. Het is lastig dat je moet accepteren dat je ouder wordt, dat het een onvoldongen feit is. Helemaal als vrouw heb je het op verschillende gebieden makkelijker wanneer je jonger bent. Het zou niet alleen om jeugdige schoonheid moeten gaan, maar toch merk je als vrouw hoeveel nadruk erop ligt in de maatschappij.”

Hoe zou je je eigen boekenverzameling omschrijven?

“Gevarieerd. De afgelopen jaren heb ik fifty/fifty fictie en non-fictie gekocht. Ik ben meer Nederlandse auteurs gaan lezen sinds ik bij Das Magazin werk. Daarnaast koop ik filosofieboeken. Ik heb kunstboeken over cureren, de moderne kunstwereld en kunstgeschiedenis. Ik heb veel boeken over de psychologie. Freud, Fromm en Oliver Sacks lees ik graag. Ik denk omdat ik die kennis actief wil blijven opdoen. Freud’s inzichten worden in hedendaagse discussies afgedaan als totale onzin, maar ik vind dat hij rake dingen heeft geschreven. Misschien gaat zijn werk soms iets te vaak over seksualiteit, maar hij heeft veel over de werking van het onbewuste geschreven. De psychoanalyse is een herinnering aan mezelf om introspectief te blijven. Ik houd in het verlengde daarvan erg van de essays van Susan Sontag.”

Hoe vind je het om bij Das Magazin te werken?

“Het is voor mij een totaal andere ervaring dan voor auteurs of mensen die in het literaire veld werken. Ik kwam uit een heel ander gebied en coördineerde eigenlijk tentoonstellingen, maar ik vind het een prettige ervaring. Het is een dynamische groep en ik mag samenwerken met veel inspirerende mensen. Het is leuk om ergens te werken waar nooit een volledig jaarplan is opgesteld, zodat er altijd ruimte is om gedurende het jaar te kijken welke ontwikkelingen er gaande zijn en welke auteurs naar Nederland komen. Ik werk er nu drie jaar en ben van stagiaire naar een meer leidinggevende functie gegaan op een heel natuurlijke manier. En het is heel leuk om op zo’n ongedwongen manier met auteurs te mogen werken. Het blijft geweldig hoe enthousiast iedereen is om met ons samen te werken, van auteurs tot locaties en vrijwilligers voor festivals. En ik geniet ervan als we weer ergens een leesclub hebben georganiseerd en je ziet hoe gelukkig de auteurs zijn wanneer er vragen en ideeën van lezers op ze afkomen. Bij andere literaire evenementen is er altijd afstand tussen het publiek en de auteur, die afstand wordt bij ons volledig weggehaald. Ik vind het leuk om die dingen tot stand te mogen brengen. Het is wel heel hard werken omdat we niet alles exact op voorhand vastleggen, je moet daarom heel alert zijn. Maar het voelt niet echt als werk omdat het zo leuk is. Ik vind het ook fijn dat ik de grenzen over kan gaan, dat we hetzelfde concept zowel in Amsterdam, Antwerpen als Londen toepassen en dat je kunt zien hoe verschillende culturen omgaan met hetzelfde concept.”

Hoe zijn je leeservaringen veranderd naarmate je ouder bent geworden?

“Vroeger ging ik iedere week naar de bieb om een stapel boeken te halen. We hadden een fijne stoel waar ik diep in wegzakte en dan was ik helemaal van de wereld. Die ervaring heb ik tegenwoordig niet meer, dat ik mezelf helemaal kan verliezen in een boek. Waarschijnlijk omdat mijn leven een stuk drukker is geworden. Nu denk ik vaak ‘je zou iets nuttigs kunnen doen’, voor lezen geef ik mezelf weinig toestemming. Een groot gedeelte van mijn middelbare school las ik Stephen King en Harry Potter. Ik heb ook een fase gehad waarin ik veel van Herman Brusselmans las, ik had een Nederlandse leraar die heel enthousiast over zijn werk was. Daarnaast las ik niet veel intellectuele literatuur, ik ben pas vijf jaar terug klassiekers gaan inhalen. En ik ben meer hoogwaardige literatuur gaan lezen, al heb ik eigenlijk helemaal niets met die oude Nederlandse garde. Het is daarnaast leuk om boeken te lezen van mensen die je persoonlijk kent, omdat veel jonge auteurs redelijk autobiografisch schrijven. Hierdoor herken je personen of situaties, wat bij mij meer inzicht heeft gebracht in de ontstaansprocessen van een boek. Ontleden hoe ze autobiografische elementen verwerken in hun romans vind ik erg leuk.”

Klopt het dat literatuur een bedreigde diersoort aan het worden is, of is dat een drama van alle tijden?

“Dat gevoel heb ik helemaal niet, omdat ik ergens werk waar we festivals organiseren die binnen mum van tijd zijn uitverkocht. Ik denk inderdaad dat het een idee van alle tijden is. Ik heb juist de indruk dat jonge mensen nog altijd erg bezig zijn met lezen en de behoefte hebben om erover te praten met elkaar. Ik zie in Amsterdam steeds meer mensen die zelf een leesclub beginnen. Het overdragen van verhalen is iets wat mensen nodig hebben. Er zit zoveel bezieling in tijdens de leesclubs dat het soms net lijkt alsof ze Bijbelse discussies voeren.”

Zijn er bepaalde taboes in de literatuur of onderwerpen waar van jou meer over geschreven mag worden, heb je het idee dat er onderwerpen zijn die schrijvers nog steeds schuwen? Wringt de schoen nog ergens?

“Ik denk dat waar we het net over hadden [we hadden voor het interview een gesprek over het gebrek aan fantasy van Nederlandse bodem en hoe dit genre altijd als iets compleet aparts van de rest weg wordt gezet, iets wat Jeanette wijdt aan de calvinistische cultuur], dat het bijna taboe is om Fantasy te schrijven in Nederland. Dat vind ik zonde. Daarnaast komen er steeds meer vrouwelijke auteurs op en dat heb ik een lange tijd gemist, de waardering voor literatuur die door vrouwen geschreven is. Ik denk dat we er in onze cultuur nog steeds niet vanaf zijn dat wanneer een vrouw over emoties schrijft, dat snel als sentimenteel wordt gezien. De standaard receptie ziet deze sentimentaliteit als iets negatiefs. Maar je merkt dat er in Nederland veel jonge literaire auteurs zijn en bij het festival in Antwerpen is het vanzelf zo gegaan dat we meer vrouwen dan mannen hadden. De waardering voor vrouwelijke auteurs is enorm toegenomen in de drie jaar dat ik bij Das Magazin werk. Al denk ik dat die herwaardering in Nederland nog wel moet doorzetten. Toen ik in New York was is de Italiaanse Elena Ferrante me aangeraden. Ze heeft een trilogie over een vriendschap tussen twee vrouwen geschreven, dat zou hier snel afgedaan worden als sentimenteel en oninteressant. In New York waren er veel mannen die het lazen. Wanneer de schrijfstijl typisch vrouwelijk wordt gevonden wordt het in Nederland meteen afgedaan als niet intellectueel. Maar De Consequenties (2014) van Niña Weijers is een geweldig boek en dat is terecht door superveel verschillende instanties supergoed ontvangen. Dat is een goed teken.”

Wat ontbreekt er volgens jou in het huidige literaire landschap?

“Als ik in Londen rondloop zie ik mensen die al lopend op de stoep lezen. In New York gebruiken veel mensen hun metroreis als leesuurtje. Wij hebben hier een algemeen klimaat van anti-intellectualisme, als je veel leest wordt je afgedaan als intellectueel en dus iets vies. Je mag niet laten merken dat je veel hebt gelezen. Het paradigma rondom de leescultuur moet veranderen, het zou meer een gemeengoed moeten worden in Nederland, pas dan ontdekken we waarschijnlijk hoeveel rijkdom er in literatuur zit.”

Kun je beschrijven waarom literatuur zo belangrijk is?

“Ik denk dat het je naar andere werelden brengt, naar de werelden van mensen die je nooit in je dagelijks leven zult ontmoeten, gewoon omdat er niet genoeg tijd is om iedereen te leren kennen en alle landen te bezoeken. Ik denk dat je door in andermans schoenen te stappen nieuwe inzichten krijgt. Daarnaast denk ik dat we literatuur kunnen gebruiken om een debat tot stand te brengen over de dingen die er toe doen in het leven, omdat het mensen aanzet tot het bespreken en nadenken over thema’s die ze zelf belangrijk vinden. Er zijn bovendien geweldige kunstenaars die inspiraties hebben gehaald uit literatuur zoals Joseph Beuys en David Hockney.”

Wat is het  griezeligste boek dat je ooit hebt gelezen?

“Stephen King heeft het talent om je in een verslavende angstige sfeer te brengen. Toen ik De Shining (1977) aan het lezen was moest ik regelmatig pauze nemen en het tussendoor verstoppen, omdat ik het te spannend vond, het eindigt heel akelig. Ik ben altijd een beetje een bangerik geweest, dus ik had een ambigue verhouding met griezelboeken. Ik wilde die duisternis op afstand houden, maar heb zocht het juist op door veel horrorfilms te kijken.” [Lacht] “Ik heb een tijd gehad dat ik boeken in de vriezer legde als ik ze te eng vond – geïnspireerd door Joey uit Friends.”

Met welke (grote) schrijver zou je wel een avondje willen stappen?

“Dit is een omstreden antwoord want ze heeft veel ‘haters’ maar ik wil graag stappen met Miranda July, ik vind haar echt geweldig. Ze heeft de meest originele gedachten over de dingen die haar overkomen. Ik zou met haar naar een galerie opening gaan en dan haar interpretaties van de kunstwerken willen horen. En samen dronken worden. Ik denk dat zelfs een standaard avond in de kroeg met Miranda July al een avontuur zou zijn. Ik herken mezelf heel erg in haar quirkiness, vooral in de verhalenbundel No One Belongs Here More Than You (2008) maar ook in haar eerste roman The First Bad Man (2015). Ik vind het interessant dat ze haar absurde gedachten en gedragingen wanneer er niemand in de buurt is uitvergroot, het mag er bij haar gewoon allemaal zijn. Daar houd ik heel erg van.”

Inspiration & Tips


#interview #literairvragenvuur

Read more articles

Inspiration & Tips

FEB.28th Julia Maria Keers

Shira Keller studeerde in 2008 af als theatermaker.

Literair vragenvuur met Shira Keller

Als ik het café binnenstap zit ze geheel in het Shira Kelleriaans met een petje op naast een kop koffie over haar notitieboekje gebogen, alsof de tijd haar is vergeten. Het winterlicht doorschijnt haar, maar dat staat haar goed. Ik word bevangen door een mengeling van bewondering en dankbaarheid.

Inspiration & Tips

JAN.26th Julia Maria Keers

Het boek Op een Nacht van Anne Eekhout gaat over James, die bij zijn wakende leven de enige gevangene is in Het Panopticum.

Literair vragenvuur met Anne Eekhout

Terwijl er buiten behoorlijk wat mensen rondlopen met een grote mond wier ego’s net als bij zoete broodjes vooral van gebakken lucht zijn gezwollen, is Anne Eekhout juist het tegenovergestelde: nadenkend, vriendelijk en weloverwogen. Ze doet me in die zin een beetje denken aan Joy Mangano.

Events & News

NOV.30th Julia Maria Keers

Literair vragenvuur met Jente Jong

In deze serie probeer ik het dagelijkse literaire landschap in kaart te brengen door de huidige generatie jonge schrijvers, literaire critici en boekenliefhebbers aan de tand te voelen over hun relatie met die eeuwig betoverende en curieuze objecten: boeken.

Share this article

Author


Julia is een waterval van boeken, theefeestjes en gekke sokken. Ze heeft gewerkt bij een boekwinkel in Oud-Zuid, volgt een opleiding tot Yoga & Meditatiedocent in Naarden en verstopt zich graag in het middeleeuwse Leuven.

Comments